Menu Strony

Statystyki

Odsłon : 205562
Dysleksja rozwojowa u dzieci PDF Drukuj Email

 

Czy moje dziecko jest dyslektykiem?


Na terenie każdej szkoły podstawowej istnieje procent uczniów, którzy nie nadążają za programem nauczania, mimo stosowanych oddziaływań dydaktyczno-wychowawczych.
Najczęściej są to uczniowie, którzy źle czytają i źle piszą. Nazywa się ich słabymi lub mało zdolnymi dziećmi, nawet, gdy dobrze wykonują inne zadania i obowiązki szkolne. Nic dziwnego, ponieważ czytanie i pisanie jest podstawą do samodzielnego opanowania wszelkich wiadomości nie tylko
z zakresu języka polskiego, ale również z innych przedmiotów, takich jak: historia, biologia, geografia … itd. Widzimy, zatem, że nie przyswojenie w porę umiejętności czytania i pisania jest istotną przyczyną dalszych niepowodzeń szkolnych.

Jeszcze do niedawna rodzice, a nawet niektórzy nauczyciele traktowali to jako wynik złej woli uczniów, uważali ich za leniwych, lekceważących obowiązki szkolne. Dzieci takie cierpią często niesłusznie, ponieważ z punktu widzenia psychologicznego i lekarskiego, trudności
w nauce pisania i czytania wywodzą się z zaburzeń rozwojowych dziecka, a więc są niezależne od niego.
W ogromnej większości przypadków wynikają z opóźnionego dojrzewania tych ośrodków
w mózgu, w których odbywają się procesy kojarzenia, analizy i syntezy bodźców wzrokowo-słuchowo-ruchowych, odpowiedzialnych za proces uczenia się.

Wielu badaczy naukowych upatruje przyczyn trudności w czytaniu i pisaniu w mikrouszkodzeniach ośrodków korowych powstałych na skutek nieprawidłowego przebiegu ciąży matki i porodu. Jeszcze inni uważają, że są one skutkiem dziedziczenia- czynnikiem patogennym są tym wypadku geny, przekazywane z pokolenia na pokolenie.

Wiele dzieci o prawidłowym rozwoju umysłowym (inteligentnych) nie jest w stanie opanować techniki czytania i pisania w przewidzianym okresie nauczania, mimo stosowanych powszechnie metod dydaktycznych. Dzieje się to najczęściej na skutek wybiórczych zaburzeń rozwoju niektórych funkcji psychomotorycznych ( wzrokowych, słuchowych, ruchowych). Dzieci takie maja trudności
w rozpoznawaniu liter i ich odwzorowaniu; nie wyodrębniają w wyrazach sylab i głosek, nie dokonują syntezy głoskowej i sylabowej. Ujawniają niechęć do rysowania i pisania.

Te specyficzne trudności w czytaniu i pisaniu u dzieci z normą intelektualną nazywane są dysleksją rozwojową. Określenie rozwojowa oznacza, że opisywane trudności występują od początku nauki szkolnej, w odróżnieniu od dysleksji nabytej tj. utraty już opanowanej umiejętności czytania i pisania zwykle przez osoby dorosłe po przebytym uszkodzeniu mózgu. Dzieci ujawniające specyficzne trudności w czytaniu i pisaniu nazywane są dyslektykami. W tym syndromie trudności w uczeniu się wyróżnia się następujące postacie:
- dysleksja – niemożność nabycia umiejętności czytania;
- dysgrafia – trudności w kaligraficznym pisaniu; tzw. „brzydkie pismo”;
- dysortografia – niemożność nabycia poprawnej, zgodnej z zasadami pisowni (w tym popełnianie błędów ortograficznych).

W literaturze europejskiej podaje się, że dzieci dyslektyczne stanowią 10- 15 % uczniów ( przeciętnie 3 uczniów
w klasie). Badania przeprowadzone w Polsce określają odsetek przypadków dysleksji na 9-10 %, dysortografii na 13-16 %, a dysgrafii na 4 %.

Specyficzne trudności w czytaniu i pisaniu niejednokrotnie dostrzegane są dopiero w szkole
w okresie nauczania początkowego, a już u dziecka w wieku przedszkolnym można stwierdzić objawy, które cechują dzieci z grupy „ryzyka dysleksji”. Jak na przykład opóźniony rozwój mowy ( trudności
z wypowiadaniem się, zapamiętywaniem nazw przedmiotów, budowaniem wypowiedzi, wadliwą wymową wielu głosek ); czy tez mała sprawność ruchowa i koordynacja ruchów podczas czynności samoobsługowych, rysowania czy zabaw ruchowych.
Innymi niepokojącymi objawami obserwowanymi u przedszkolaków z grupy „ ryzyka dysleksji „ to:
- niemożność zapamiętania wiersza, czy piosenki;
- niechęć do rysowania, trudności z odtwarzaniem wzorów graficznych i szlaczków;
- niechęć do układanek;
- oburęczność, mylenie prawej i lewej ręki – mylenie stron;
- nieprawidłowe różnicowanie głosek podobnych fonetycznie;
- trudności z wydzielaniem (analizą) sylab, głosek ze słow. i ich łączeniem (syntezą) oraz dokonywaniem operacji na głoskach, sylabach, cząstkach słów;
- szybka męczliwość wysiłkiem umysłowym.

Dzieci rozpoczynające naukę szkolną muszą pokonać wiele trudności związanych z nauką czytania
i opanowania poprawnej pisowni. W przypadku dzieci z grupy „ryzyka dysleksji” trudności te nie znikają pod wpływem zwykłych oddziaływań dydaktycznych nauczyciela, wynikających z realizacji programu nauczania i powszechnie stosowanych metod nauczania. Ponieważ dziecko dyslektyczne ma specyficzne problemy w uczeniu się, dlatego
w stosunku do niego konieczne jest stosowanie dodatkowych oddziaływań terapeutycznych ( zajęcia korekcyjno-kompensacyjne i logopedyczne) na terenie szkoły.


Charakterystyka specyficznych trudności w uczeniu się u dzieci dyslektycznych



Możliwości dziecka dyslektycznego w początkowym okresie nauki są ograniczone. Niestety zbyt szybkie tempo nauczania w szkole, zbyt duże nagromadzenie materiału programowego nie ułatwia jemu zadania. Wręcz przeciwnie wymaga się od niego większego wkładu pracy w celu opanowania treści programowych oraz większej intensywności ćwiczeń,
w porównaniu do dzieci o harmonijnym rozwoju. Dzieci dyslektyczne pracujące samodzielnie ( pomimo włożonego wysiłku) bardzo szybko napotykają na niepowodzenia, a pojawiająca się wzmożona męczliwość zniechęca je do wysiłku intelektualnego.

W chwili, gdy zaczynają tworzyć się zaległości, dziecko nie jest w stanie samo ich wyrównać. Stałe niepowodzenia (między innymi oceny niedostateczne), pomimo ogromnego wkładu pracy, zniechęcają dziecko i powoduję spadek jego motywacji do nauki. W konsekwencji zaprzestaje ono wysiłków związanych z uczeniem się. Jednocześnie stara się
w różny sposób uchronić przed niepowodzeniami- nie bierze udziału w lekcjach, korzysta z podpowiedzi, wagaruje. Takie zachowania są z kolei karane, co pociąga za sobą nadmierne napięcie emocjonalne i stresy. Dziecko wciąż ocenia siebie na tle swoich „ normalnych” kolegów i w konsekwencji spada jego samoocena. Mogą pojawiać się również zahamowania, apatia lub agresja.
Bezpośrednim skutkiem stresu wywołanego niepowodzeniami szkolnymi mogą być takie objawy jak: lęki nocne, moczenie się, jąkanie, bóle brzucha, wymioty, bóle głowy. Te wtórne zaburzenia o charakterze psychosomatycznym są bardzo częste u dzieci dyslektycznych. Trudno je zlikwidować bez usunięcia ich podstawowych przyczyn, czyli trudności szkolnych i ich uwarunkowań. Dlatego tak ważna jest znajomość objawów tych trudności.

Zaburzenia dyslektyczne mogą dotyczyć tylko opóźnienia w rozwoju jednej funkcji percepcyjnej (np. słuchowej czy wzrokowej), ale mogą też wynikać z globalnego opóźnienia w rozwoju wszystkich funkcji percepcyjno-motorycznych- wówczas o wiele trudniejsze jest ich przezwyciężenie.



Objawy zaburzeń w czytaniu i pisaniu u dzieci w wieku szkolnym na skutek parcjalnych deficytów funkcji wzrokowych.

Proces uczenia się w ogromnej mierze opiera się na spostrzeżeniach wzrokowych (percepcji wzrokowej). Zaburzenie prawidłowego procesu spostrzegania może wynikać z wad gałki ocznej, co objawia się wadą ostrości wzroku, astygmatyzmem, zezem … itp.

W przypadku dyslektyków zaburzenia postrzegania wzrokowego są następstwem zaburzeń (defektu) ośrodkowej (korowej) części analizatora wzrokowego.
W wyniku zaburzeń analizy
i syntezy wzrokowej dziecko ujawnia następujące objawy:
- niepoprawnie przepisuje teksty ze wzoru (z tablicy, z książki);
- wykazuje trudności z zapamiętaniem kształtów liter, myli litery podobne pod względem graficznym (np.: a-o, a-ą, l-ł-t, e-c, m-n, u-w,); różniące się położeniem w stosunku do osi pionowej ( np.: p-b, b-d ) lub poziomej (np.: w-m, n-u, b-p, d-g);
- pomija drobne elementy graficzne ( kreseczki, ogonki);
- popełnia błędy ortograficzne wynikające z gorszej pamięci wzrokowej;
- przejawia trudności w kojarzeniu głoski z odpowiednim znakiem graficznym ( literą );
- rozpoznaje napisy po cechach przypadkowych ( obrazki, układ strony);
- często czyta „na pamięć”, zgaduje;
- przestawia i opuszcza litery, a nawet całe sylaby, przekręca końcówki wyrazów;
- bardzo wolne ma tempo czytania; wykazuje niechęć do czytania, a zwłaszcza głośnego;
- nie rozumie przeczytanej treści tekstu na skutek koncentrowania się na technicznej stronie czytania;
- ujawnia trudności w odwzorowaniu kształtów geometrycznych;
- wykonuje ubogie rysunki o prymitywnych uproszczeniach;
- zakłócone są u niego stosunki przestrzenne oraz proporcje elementów.


Objawy zaburzeń w czytaniu i pisaniu na skutek parcjalnych deficytów funkcji słuchowych.

Prawidłowa percepcja dźwięków jest możliwa tylko wtedy, gdy jest sprawny narząd słuchu. Dzieci z zaburzeniami korowych funkcji słuchowych bardzo dobrze słyszą poszczególne dźwięki (bez względu na odległość), natomiast nie potrafią ich wszystkich wychwycić (wyróżnić) z potoku słów, nie potrafią prawidłowo różnicować. Dlatego błędem jest utożsamianie zaburzeń procesów analizy i syntezy słuchowej z niedosłuchem.

W przypadku dzieci z grupy „ryzyka dysleksji” mniejsza sprawność w zakresie różnicowania dźwięków ujawnia się opóźnieniami w rozwoju mowy i wadami wymowy.
W przypadku dzieci starszych- opóźnienia w rozwoju słuchu fonematycznego powodują specyficzne trudności w nauce czytania, a także trudności w pisaniu ze słuchu, które mogą utrzymywać się znacznie dłużej niż trudności w czytaniu.

W wyniku zaburzeń analizy i syntezy słuchowej dziecko manifestuje następujące objawy:
- nieprawidłowo odczytuje trzyliterowe wyrazy i je zapisuje;
- przepisuje tekst ze wzoru bez trudu, natomiast ma ogromne trudności w pisaniu ze słuchu;
- popełnia specyficzne błędy w pisaniu: myli litery odpowiadające głoskom o podobnym brzmieniu, przestawia, dodaje
i opuszcza litery, sylaby, czy wyrazy;
- przejawia trudności w pisaniu wyrazów ze zmiękczeniami;
- nie potrafi dokonywać analizy zdań na wyrazy, wyrazów na sylaby, sylab na głoski;
- szczególne trudności ujawnia w syntezie „przeliterowanych” dźwięków, scalaniu ich w dźwiękową całość wyrazu;
- popełnia specyficzne błędy w czytaniu: zamienia, opuszcza litery, nieprawidłowo odczytuje całe wyrazy;
- nie rozumie przeczytanej treści tekstu na skutek błędów w czytaniu;
- wykazuje trudności w nauce języków obcych, w uczeniu się pamięciowym.

Zaburzenia rozwoju ruchowego dzieci dyslektycznych.

U dzieci dyslektycznych w wieku szkolnym zaburzenia rozwoju ruchowego ujawniają się w postaci ogólnej niesprawności ruchowej: dzieci poruszają się niezgrabnie, potykają i przewracają się, słabo biegają, mają trudności
w zabawach i ćwiczeniach ruchowych (np.: rzucanie i chwytanie piłki), zwłaszcza na lekcjach kultury fizycznej. Często mają obniżoną sprawność manualną i graficzną, dlatego niechętnie i brzydko rysują. Piszą powoli, nie nadążają za klasą, dlatego często w domu muszą przepisywać teksty, których nie zdążyły napisać na lekcji. Nie potrafią kontrolować napięcia mięśniowego rąk, dlatego zbyt mocno lub zbyt słabo naciskają na pióro, czy długopis podczas pisania powodując dziurawienia kartki. Pismo mają brzydkie: nie mieszczą się w liniaturze zeszytu, litery ich są zniekształcone, nierównej wielkości, różnie pochylone, mało czytelne. Zeszyty mają „nieestetyczne”, z „ oślimi uszami”. Za prace pisemne otrzymują oceny obniżone z powodu brzydkiego pisma, a niekiedy nawet ich prace są dyskwalifikowane za to, że są nieczytelne.


Czy możemy zapobiec dysleksji


Dziecko z grupy „ryzyka dysleksji” objęte jest najwcześniejszą opieką logopedyczną i pedagogiczną, ukierunkowaną na stymulację rozwoju nieprawidłowo rozwijających się funkcji, ma dużą szansę uniknięcia trudności w czytaniu i pisaniu,
a tym samym niepowodzeń szkolnych.
Potrzebny jest konsekwentny system działań na rzecz przygotowania dziecka do nauki czytania
i pisania oraz program nauczania czytania i pisania oparty na obcowaniu w zabawie z materiałem literowym, rozwijaniu mowy, świadomości językowej, słuchu związanego z mową, zdolności dokonywania analizy i syntezy wyrazowej, sylabowej, głoskowej. Jak wynika z doświadczenia przedszkola eksperymentalnego w Gdańsku, zaproponowany przez B. Rocławskiego system przygotowania do nauki oraz łącznego nauczania czytania i pisania zdał egzamin. Dzieci te szybciej i lepiej opanowały umiejętność czytania i pisania. Wykorzystane ćwiczenia w przypadku dzieci z ryzyka dysleksji odgrywają rolę korekcyjną, wyrównując opóźnienia, pomagając uniknąć trudności lub je wyraźnie zmniejszyć.

 

Terapia dzieci dyslektycznych  

 

W Polsce opracowano i częściowo wdrożono pięciopoziomowy system pomocy terapeutycznej dla dzieci dyslektycznych. „Jest on trafny i spójny, jednak nie funkcjonuje dobrze, między innymi
z powodu braku dostępności form pomocy, które się nań składają.
Poziom I.
Dzieciom o niewielkich trudnościach w nauce czytania i pisania wystarcza pomoc nauczyciela szkolnego. W myśl zasady indywidualizacji nauczania, nauczyciel może zapewnić dziecku dobre warunki pedagogiczne i psychologiczne w klasie, jeśli zaproponuje dziecku indywidualny program dydaktyczny zawierający dodatkowe ćwiczenia korekcyjne, realizowane podczas lekcji i w domu, pod opieką rodziców, z którymi nauczyciel w tym zakresie ściśle współpracuje. Taki nauczyciel stawia wymagania dziecku dostosowane do jego aktualnych, możliwości psychofizycznych (np.: nie obniża ocen za brzydkie pismo, jeśli wie z opinii poradni psychologiczno-pedagogicznej, że jest to dziecko o obniżonej sprawności motorycznej).
Poziom II.
Dzieciom z bardziej nasilonymi trudnościami w czytaniu i pisaniu proponuje się zespół korekcyjno-kompensacyjny
w szkole, prowadzony przez specjalistę : nauczyciela-terapeutę.
Poziom III.
Dzieciom z poważnymi deficytami rozwojowymi nie wystarczają ćwiczenia zespołowe. Dlatego specjaliści w poradniach psychologiczno-pedagogicznych proponują zajęcia indywidualne. Ścisła współpraca z rodzicami i przekazywanie wzorów ćwiczeń do pracy z dzieckiem w domu zapewnia złagodzenia objawów dysleksji rozwojowej.
Poziom IV.
W przypadkach nasilonych trudności proponuje się wyższy poziom pomocy specjalistycznej
w postaci tworzenia klas i szkół terapeutycznych dla dzieci ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się czytania
i pisania. W klasach terapeutycznych uczy nauczyciel-terapeuta i zespół specjalistów, którzy prowadzą rozmaite formy terapii, zarówno w małych grupach 2-3 dzieci, jak i indywidualną, np. logopedyczną. W Polsce tego typu klasy są nieliczne i stanowią raczej „zjawisko”, niż rozwiązanie organizacyjne, podczas gdy w krajach ościennych ( Czechy, Słowacja, Niemcy )
w każdy mieście jest kilka-kilkanaście takich klas.
Poziom V.
Najwyższy poziom opieki terapeutycznej dla dzieci o poważnych zaburzeniach rozwoju psychoruchowego, wyrażających się nasilonymi trudnościami w czytaniu i pisaniu to opieka całoroczna w oddziale zapewniającym intensywna terapię.


Dla rodziców dzieci dyslektycznych profesor M. Bogdanowicz w swojej książce „ O dysleksji…” proponuje przestrzeganie następujących zasad postępowania sformułowanych w postaci DEKALOGU.
Oto one:

NIE- „nie czyń bliźniemu, to co tobie niemiłe”

 

I. Nie traktuj dziecka jak chorego, kalekiego, niezdolnego, złego lub leniwego.
II. Nie karz, nie wyśmiewaj dziecka w nadziei, że to zmobilizuje je do pracy.
III. Nie łudź się, że dziecko „samo z tego wyrośnie”, „weźmie się w garść”, „przysiądzie fałdów”, lub że ktoś je z tego „wyleczy”.
IV Nie spodziewaj się, że kłopoty dziecka pozbawionego specjalistycznej pomocy ograniczą się do czytania i pisania i że skończą się w młodszych klasach szkoły podstawowej.
V Nie ograniczaj dziecku zajęć pozalekcyjnych, aby miało więcej czasu na naukę, ale i nie zwalniaj go od systematycznych ćwiczeń.

TAK- „strzeżonego Pan Bóg strzeże”

VI. Staraj się zrozumieć swoje dziecko : jego potrzeby, możliwości i ograniczenia, aby zapobiec trudnościom szkolnym.
VII. Spróbuj jak najwcześniej zaobserwować trudności dziecka : na czym polegają i co jest ich przyczyną. Skonsultuj się ze specjalistą (psychologiem, logopedą i pedagogiem).
VIII. Aby jak najwcześniej pomóc dziecku :
- zaobserwuj w codziennej pracy z dzieckiem, co najskuteczniej mu pomaga;
- korzystaj z literatury i z fachowej pomocy nauczyciela-terapeuty ( w formie terapii indywidualnej i grupowej ) ;
- bądź w stałym kontakcie z nauczycielem i pedagogiem szkolnym.
IX. Bądź życzliwym, pogodnym, cierpliwym przewodnikiem i towarzyszem swego dziecka w jego kłopotach szkolnych.
X. Chwal i nagradzaj dziecko nie tyle za efekty jego pracy, ile za włożony w nią wysiłek. Spraw, aby praca z dzieckiem stała się przyjemna dla was obojga.



mgr Jadwiga Biekisz
pedagog
Poradnia Psychologiczno - Pedagogiczna w Krośnie Odrzańskim


Bibliografia:
1. Bogdanowicz M.,(1994). O dysleksji, czyli specyficznych trudnościach w czytaniu i pisaniu - odpowiedzi na pytania rodziców i nauczycieli. Lublin: LINEA.
2. Bogdanowicz M.,(2003). Ryzyko dysleksji. Problem i diagnozowanie. Gdańsk.
3. Bogdanowicz M.,(1991). Psychologia kliniczna dziecka w wieku przedszkolnym. Warszawa: WSiP.
4. Mickiewicz J.,(1996). Jedynka z ortografii? Rozpoznawanie dysleksji, dysortografii i dysgrafii w starszym wieku szkolnym. Toruń.
5. Spionek H.,(1965). Zaburzenia rozwoju uczniów a niepowodzenia szkolne. Warszawa.