Menu Strony

Statystyki

Odsłon : 195900
Dyskalkulia - specyficzne trudności w uczeniu się matematyki PDF Drukuj Email

 

Trudności w uczeniu się matematyki są problemem wielu dzieci w wieku szkolnym. W literaturze naukowej poświęcono im dotychczas niewiele uwagi w przeciwieństwie do trudności w czytaniu i pisaniu, które doczekały się szczegółowych opisów i charakterystyki zarówno pod względem uwarunkowań, jak i mechanizmów powstawania.

W literaturze neurologicznej zakłócenia w liczeniu mają długą historię. Badania w tym zakresie dotyczyły głównie akalkulii jako zaburzenia nabytego wskutek uszkodzenia mózgu, jednak przy prawidłowym rozwoju poznawczym we wczesnym okresie życia. Dyskusje, badania i studia nad dyskalkulią jako zaburzeniem rozwojowym pochodzą dopiero
z ostatnich lat.

Pierwszą definicję i klasyfikację dyskalkulii rozwojowej przedstawił Ladislav Košč w latach 70 – tych ubiegłego wieku. Opierając się na wynikach badań neuropsychologicznych i genetycznych, dowodził, iż zaburzenie liczenia u dzieci jest konsekwencją dysfunkcji mózgu. Jego zdaniem: „dyskalkulia rozwojowa jest strukturalnym zaburzeniem zdolności matematycznych, mających swe podłoże w zaburzeniach genetycznych i wrodzonych tych części mózgu, które są bezpośrednim podłożem dojrzewania zdolności matematycznych odpowiednio do wieku; jest zaburzeniem występującym bez jednoczesnego zaburzenia ogólnych funkcji umysłowych”.

Zatem dyskalkulia rozwojowa obejmuje specyficzne zaburzenie zdolności matematycznych w kontekście normalnego rozwoju umysłowego. Jest ona rozpoznawana jako zaburzenie, gdy występują istotne różnice pomiędzy aktualnymi zdolnościami matematycznymi dziecka a tymi, które są odpowiednie dla jego wieku. Wykazuje pochodzenie genetyczne, dziedziczne i wrodzone związane z dysfunkcjami okolic mózgu, będących organicznym podłożem zdolności operowania liczbami.

Termin „dyskalkulia” oznacza dosłownie „złe – liczenie” lub „nie – liczenie” (z j. greckiego „dys” – nie, źle oraz z j. łacińskiego „calculo” – liczę). Natomiast „akalkulia” to całkowita niemożność używania liczb, wykonywania obliczeń
i posługiwania matematycznymi znakami i symbolami.

Specyficzne trudności w uczeniu się matematyki stanowią złożony zespół objawów, na który składa się szereg symptomów cząstkowych, pojawiających się w procesie nabywania umiejętności posługiwania się liczbami i ich symbolami graficznymi. Trudności te mogą dotyczyć: rozumienia pojęć matematycznych, znaków i symboli niezbędnych do wykonywania operacji na liczbach, zwłaszcza tych zawierających zero; prawidłowego wykonywania czterech podstawowych działań arytmetycznych; porządkowania liczb w ustalonej kolejności; pamięciowego opanowania tabliczki mnożenia i dzielenia. W późniejszych latach nauki dołączają się problemy z rozumieniem ułamków zwykłych, odczytywaniem i zapisywaniem ułamków dziesiętnych, z rozumieniem pozycji przecinka. Ponadto występują również trudności z dokonywaniem obliczeń sposobem pisemnym wskutek nieprawidłowej organizacji przestrzennej zapisywanych liczb.

Dzieci z dyskalkulią często nie orientują się i nie rozumieją, jakiego typu operacji arytmetycznej należy użyć
w odniesieniu do treści konkretnego zadania. Nie tylko liczenie przysparza im wielu kłopotów. Szczególną trudność stanowi posługiwanie się miarami i ich jednostkami. Problemy mogą dotyczyć nawet posługiwania się pieniędzmi, szacowania wysokości zapłaty za zakupy, sprawdzania reszty wydanej w sklepie, obliczania procentów. Trudności obserwowane są też w obliczaniu prędkości, określaniu temperatury. Dodatkowe problemy przestrzenne utrudniają rozumienie pozycji
i kierunku.

Zdaniem wielu badaczy dyskalkulia w „czystej” postaci, manifestująca się trudnościami wyłącznie w zakresie matematyki, przy prawidłowym rozwoju poznawczym i zdolnościach językowych występuje rzadko. Od 3% - 7% dzieci cierpi z powodu tego zaburzenia. Znacznie częściej u dzieci spotykane są uporczywe problemy w liczeniu, towarzyszące specyficznym trudnościom w czytaniu i pisaniu. Ladislav Košč wyodrębnił kilka rodzajów dyskalkulii rozwojowej, między innymi:

- dyskalkulię werbalną – przejawiającą się zaburzeniem umiejętności słownego wyrażania pojęć i zależności matematycznych takich jak: oznaczanie liczby i kolejności przedmiotów, nazywanie cyfr i liczebników oraz symboli działań;
- dyskalkulię praktognostyczną – przejawiającą się zaburzeniem umiejętności manipulowania konkretnymi lub narysowanymi przedmiotami (palcami, piłkami, kostkami, patyczkami itd.);
- dyskalkulię leksykalną – przejawiającą się zaburzeniami w czytaniu symboli matematycznych (cyfr, liczb, znaków działań matematycznych i zapisanych operacji matematycznych); bywa ona nazywana dysleksją liczbową;
- dyskalkulię graficzną – przejawiającą się niezdolnością zapisywania symboli matematycznych; współwystępuje często z dysgrafią i dysleksją. W ciężkich przypadkach osoba dotknięta tym typem dyskalkulii nie jest w stanie napisać dyktowanych jej liczb, napisać nazw liczb, ani nawet ich skopiować. W łagodniejszym przebiegu tej dysfunkcji uczeń nie może napisać liczb dwu – lub trzycyfrowych, pisze je niezgodnie z poleceniem, izoluje pojedyncze elementy.
- dyskalkulię ideognostyczną – przejawiającą się przede wszystkim niezdolnością rozumienia pojęć i zależności matematycznych oraz niezdolnością wykonywania obliczeń w pamięci;
- dyskalkulię operacyjną – przejawiającą się zaburzeniem zdolności wykonywania operacji matematycznych; przypadkiem typowym jest zamienianie operacji np.: wykonywanie dodawania zamiast mnożenia, odejmowania zamiast dzielenia, czy zastępowanie bardziej skomplikowanych działań prostszymi np.: preferowanie pisemnego wykonywania obliczeń zamiast liczenia w pamięci.

Diagnoza dyskalkulii może być postawiona uczniowi, który ukończył 10 lat. Oczywiście wstępna ocena trudności może być zrobiona wcześniej, gdy tylko te trudności się pojawią. Bardzo ważną rzeczą jest możliwie wczesne udzielenie właściwej pomocy. Daje to szansę uniknięcia poważnych problemów w kolejnych etapach edukacji matematycznej. Obecnie prowadzone są badania nad możliwością bardzo wczesnego wykrywania u dzieci dysfunkcji o charakterze dyskalkulii rozwojowej.


mgr Jadwiga Biekisz
pedagog
Poradnia Psychologiczno - Pedagogiczna w Krośnie Odrzańskim


Opracowanie tematu na podstawie materiałów z konferencji szkoleniowej z dn. 04.11.2006r.
Przygotowanie merytoryczne konferencji:

M. Kurczab, E. Kurczab - Instytut Edykacji Matematycznej "ARS MATHEMATICA"
P. Tomaszewski - Katedra i Zakład Biochemiii i Chemii Klinicznej Akademii Medycznej Warszawa

Bibliografia:
1. Gruszczyk-Kolczyńska E.,(1992). Dzieci ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się matematyki. Przyczyny, diagnoza, zajęcia korekcyjno - wyrównawcze. Warszawa: WSiP.
2. Oszawa U.,(2006).
Zaburzenia rozwoju umiejętności arytmetycznych. Problem diagnozy i terapii. Kraków: Impuls.