Menu Strony

Statystyki

Odsłon : 205578
Zaburzenia lękowe u dzieci w wieku szkolnym PDF Drukuj Email

 

Lęki przeżywane przez dzieci stanowią poważny, powszechny problem, z którym często stykają się nauczyciele w swojej pracy dydaktyczno – wychowawczej.

Badania dowodzą, że u większości dzieci przejawiających lękową postawę w stosunku do szkoły, to nie szkoła jest pierwotną przyczyną zaburzeń nerwicowych. Często jest ona wtórnym terenem neurotyzacji dziecka, zapoczątkowanej w środowisku rodzinnym.

Dziecko zalęknione jest smutne i nieszczęśliwe. Często siebie potępia, gdyż czuje się winne, że nie spełnia oczekiwań rodziców. W rodzinie czuje się osamotnione i niezrozumiane. Poczucie niezadowolenia z siebie nie ogranicza się do jakiejś specjalnej sytuacji, lecz ma charakter uogólniony. Jeśli jest mocno związane emocjonalnie z osobami
o skłonnościach lękowych, wówczas jeszcze bardziej jego lękliwość będzie się wzmagała.

Dziecko z lękową postawą wobec otoczenia jest nadmiernie wrażliwe emocjonalnie, często zahamowane, nieśmiałe, nadmiernie uzależnione od rodziców, mało samodzielne w codziennych czynnościach i kontaktach społecznych. Gdy dodatkowo jest wychowywane w atmosferze surowej dyscypliny zewnętrznej, której towarzyszy lęk przed karą, przejawia brak pewności siebie, poczucie bezbronności w sytuacjach trudnych, zarówno w domu rodzinnym, jak i w szkole. Ma trudności z nawiązaniem i utrzymaniem kontaktu z ojcem (np. despotycznym), czy matką (np. niewyrozumiałą).

Dzieci o dużym poziomie lęku, zagrożone w swym poczuciu bezpieczeństwa, mają większe trudności z przystosowaniem się do obowiązków i wymagań, do wymogów regulaminu szkolnego. Dziecko obarczone lękiem znajduje się gdzieś
„z boku” klasy i jest izolowane w grupie klasowej, nie włącza się do wspólnych zabaw, rozmów, czy dyskusji. Może stać się „kozłem ofiarnym”. Ośmieszanie obniża prestiż i atrakcyjność dziecka, przez co przestaje ono być pożądane jako uczestnik wspólnych zabaw. Nie podejmuje aktywności, nie wychodzi z inicjatywą. Podobne doznania towarzyszą mu często także wśród rówieśników poza klasą. Mając poczucie osamotnienia, pomijania i lekceważenia, pozostaje samo ze swoimi problemami.
W grupie rówieśniczej ocenie podlega wszystko: wygląd zewnętrzny, poziom możliwości intelektualnych, umiejętności interpersonalne. Wszelka odmienność jest źle widziana. Podobieństwo do innych daje poczucie bezpieczeństwa, ale
z drugiej strony zagraża indywidualności, czemu towarzyszy lęk przed utratą własnej tożsamości. Dzieci lękliwe mają wielką trudność do pokonania – jak pozostać sobą a jednocześnie nie narazić się na grupowe „zwalczanie”.
Wynikiem kumulacji niepowodzeń związanych z funkcjonowaniem intelektualnym i społecznym mogą być nerwice na tle zaburzonego obrazu samego siebie. W przypadku wzmagającego się lęku przed szkołą, od której nie można uciec, przykre odczucia przenoszą się na inne płaszczyzny życia. Soboty, niedziele i święta tracą swój relaksujący sens, ponieważ dziecko myśli o czekających go sytuacjach szkolnych, których się boi. Łatwo powstaje u niego lęk przed niepowodzeniem. Szybko zniechęca się i przestaje wierzyć we własne możliwości. Coraz częściej wychodzi z założenia, że „i tak tego nie potrafi”, nie podejmuje więc nowych działań. Ten typ przeżyć lękowych prowadzi w konsekwencji do niepowodzeń szkolnych.

Lęk odczuwany częściej i silniej może być siłą popychającą starsze dzieci i młodzież do picia alkoholu, palenia papierosów, zażywania środków odurzających, czy najróżnorodniejszych zajęć obniżających napięcie – aktywność fizyczna, słuchanie wybranej muzyki, pracoholizm, agresja itp. Często może być przyczyną niemożności robienia różnych rzeczy lub znajdowania w nich zadowolenia.
Niekiedy trudno jest określić, czy zachowanie dziecka jest spowodowane lub znacznie zmodyfikowane przez lęk, czy też jest przejawem złego wychowania, nieposłuszeństwa, a nieraz nawet zaburzeń osobowości.

Obowiązkiem nauczyciela jest usuwanie przyczyn lęków szkolnych, wynikających z relacji uczeń – nauczyciel, uczeń – proces dydaktyczny, uczeń – uczeń, a nawet lęków rodzinnych związanych z nauką szkolną.
Nauczyciel powinien posiadać umiejętność rozładowania napięcia np. przez włączenie w tok nauczania momentów bardziej bezpośrednich, osobistych, odprężających uczniów.
Najważniejszym jednak zadaniem nauczyciela w stosunku do dzieci z lękami jest wzmocnienie ich poczucia własnej wartości, budowanie pozytywnego obrazu samego siebie.

W Instytucie Psychiatrycznym im. Maksa Plancka w Monachium opracowano program psychoedukacyjny, będący „pomocą w samopomocy” dla osób dotkniętych chorobą lękową.
Jednym z elementów programu jest 10 reguł postępowania z lękiem, brzmią one następująco:
- uczucie lęku i występujące przy tym objawy fizyczne (np. silne bicie serca, zmęczenie) są normalnymi reakcjami na stres, tylko w spotęgowanej formie;
- nie należy za wszelką cenę unikać sytuacji lękowych (uczucie lęku to też pozytywny objaw, który ostrzega przed niebezpieczeństwem);
- reakcje lękowe nie są szkodliwe dla zdrowia;
- nie należy potęgować tych reakcji przez wyobraźnię;
- należy realnie ocenić sytuację stresową, w której w danym momencie znajdujemy się, starać się poznać nasze wewnętrzne przeżycia;
- należy pozostać w danym położeniu dopóki lęk nie ustąpi;
- należy obserwować, jak lęk powoli maleje;
- należy świadomie przeciwstawić się opanowaniu przez sytuacje wywołujące w nas lęk;
- w sytuacjach lękowych należy działać powoli;
- najmniejsze nawet sukcesy w przełamywaniu lęku trzeba przyjmować z radością i być z nich dumnym.

mgr Jadwiga Biekisz
pedagog
Poradnia Psychologiczno - Pedagogiczna w Krośnie Odrzańskim.

Temat został opracowany na podstawie materiałów ze szkolenia w dn. 12-14.12.2003r.